بازدید : 1043
دسته بندی : عقاید شیعه
تاریخ : دی ۲, ۱۳۹۵

منشأ بسیاری از اشکالاتی که در باره شرور مطرح است، سنجش خیر و شر اشیا با نفع و ضرر انسان است و اگر محورِ قضا و حکم، کل نظام و مجموعه واحدهای جهان هستی باشد، نه خصوص انسان، بسیاری از امور که به لحاظ فردی و جزئی شر به حساب می‏آیند، به لحاظ کل نظام شرّ نخواهد بود.

خیر و شر، یا ذاتی و نفسی است یا نسبی و قیاسی؛ یعنی وجود بعضی از چیزها بدون ملاحظه غیر و با صرف نظر از سنجش با چیز دیگر، یا خیر است یا شر؛ مانند علم و جهل؛ اما بعضی چیزها با سنجش و مقایسه با غیر، خیر یا شرّ خواهند بود، به نحوی که اگر مقایسه در کار نباشد آن چیز شرّ نیست بلکه خیر است؛ مانند مار و عقرب و حیوانات درنده که در مقایسه با انسان و ضرری که به او یا حیوان دیگر وارد می‏سازند، شرّند و اگر بدون این مقایسه ملاحظه شوند وجودشان خیر است.

این تقسیم تنها نسبت به خیر، صحیح است؛ اما شرّ فقط نسبی و قیاسی است؛زیرا با تحلیل دقیق معلوم می‏شود هیچ موجودی شرّ ذاتی و مطلق نیست. آری، بعضی از عدمها نسبت به برخی از وجودها شرّند.

ملاک خیر و شر

در داوری بین اینکه چه چیزی خیر است و کدام شرّ، نباید محور را انسان و سود و زیان او قرار داد. نباید گفت هر چه ملایم و سازگار با انسان است، خیر و هر چه ملایم با حال او نیست شر است؛ زیرا انسان نیز مهره‏ای از مهره‏های جهان هستی است و از این جهت هیچ امتیازی بر موجودهای دیگر ندارد.

حسنه و سیئه در قرآن. در قرآن کریم، گاه تعبیر «حسنه» و «حسنات» و «سیئه» و «سیئات» بر اعمال نیک و بد انسان اطلاق می‏ شود؛ مانند (إنَّ الحَسنات یُذهبن السّیّئات)[۱]؛ خوبیها بدیها را از بین می‏برد. در موارد فراوانی این گونه تعبیرها بر خیر و شر تکوینی اطلاق می‏گردد؛ (و بَلوناهم بالحسنات و السیئات لعلّهم یرجعون)[۱]؛ و آنان را به خوشیها و ناخوشیها آزمودیم، شاید باز گردند.

منبع :

۱-سوره هود، آیه ۱۱۴٫

۲-سوره اعراف، آیه ۱۶۸٫

لینک کوتاه این مطلب :