بازدید : 1930
دسته بندی : عقاید شیعه
تاریخ : آذر ۲۱, ۱۳۹۵

آیا فعل خدا هدف دارد؟ برای روشن شدن مطلب باید به دو اصل توجه کرد:

نخست اینکه خدای سبحان غنی محض و کمال صِرف است و کمال صرف خود هدف است و غیر او هر چه هست و هرکه هست او را می‏طلبد. پس معنا ندارد که خدای سبحان کاری را برای رسیدن به هدف انجام دهد. دوم اینکه خدا حکیم است و از حکیم کار بی‏هدف صادر نمی‏شود. هر دو مطلب نیاز به توضیح دارد.

معنای هدف داشتن فاعل این است‏که فاعل کمال مطلوبی را فاقد است و می‏کوشد با کار خود به آن کمال برین دست یابد. حال، اگر فاعل غنی محض و کمال صِرف باشد و هیچ کمالی فرض نشود که وی فاقد آن باشد، نمی‏توان گفت که او هدف دارد و برای رسیدن به مقصد خود تلاش می‏کند، بلکه باید گفت چنین فاعلی خود هدف است و برای او هدفی فرض ندارد؛ زیرا معنای غنای محض و کمال صرف این است که هیچ کمالی خارج از ذات او وجود ندارد که او بخواهد با کار خود به آن کمال مفروض برسد؛ بلکه هرکمالی فرض شود وی واجد آن است.

قرآن کریم در این‏باره تعبیرهای گویا و رسایی نسبت به خدای سبحان دارد؛ می‏فرماید: (هو الأول والآخر)[۱]؛ او اول و آخر است؛ یعنی خدای سبحان هم مبدأ فاعلی اشیا و هم مبدأ غایی و هدف نهایی خلقت است و پر واضح است همان‏گونه که او فاعل و علتی است که علت دیگری برای او فرض ندارد، او هدف و غایتی است که هدف و غایت دیگری برای او متصور نیست؛ (إن الله لغنی عن العالمین)[۲]؛ خدا از همه جهانیان بی‏نیاز است.

موجودی که بی‏نیاز محض است، بی‏نیازی عین ذات اوست. لذا کمبودی ندارد که بخواهد آن را با عمل خود جبران کند؛ (الله الصمد)[۳]؛ یعنی خدا مصمود و مقصود همه و تأمین‏کننده نیاز همه نیازمندان است. پس او غیر از خود مقصد و هدفی ندارد؛ (إن تکفروا أنتم ومن فی الأرض جمیعاً فإن الله لغنی حمید)[۴]؛ اگر شما و هر که در روی زمین است همگی کافر شوید، بی‏گمان خدا بی‏نیاز ستوده [صفات] است. اگر همه جوامع بشری کافر شوند، خودشان به هدف نرسیده‏اند، نه اینکه خدا به هدف نرسیده باشد؛ چون خدا غنی محض و مقصود همگان است.

خدا، افزون بر غنی مطلق بودن، حمید و محمود مطلق نیز هست، چون همه نعمتها و هر که هر چه دارد از ناحیه اوست. پس همه ثناها و ستایشها نیز برای اوست؛ (الحمد لله رب العالمین)[۵].

مطلب ادامه دارد…

منابع:

۱ـ سوره حدید، آیه ۳٫

۲ ـ سوره عنکبوت، آیه ۶٫

۳ ـ سوره توحید، آیه ۲٫

۴ ـ سوره ابراهیم، آیه ۸٫

۵ ـ سوره حمد، آیه۲٫

لینک کوتاه این مطلب :