بازدید : 1588
دسته بندی : عقاید شیعه
تاریخ : آذر ۲۵, ۱۳۹۵

قرآن کریم افزون بر بُعد اثباتی که حدوث و بقای همه اشیا را از خدا می‏داند، در بُعد سلبی نیز هرگونه آفرینش را از غیر خدا، هر که و هر چه باشد، نفی می‏کند؛ مثلاً در باره نقش کشاورزان می‏فرماید: آیا آنچه را می‏کارید شما می‏رویانید یا ما؟ (أَفَرَأَیْتُمْ ما تحرثون أَأَنْتُمْ تزرعونه أم نحن الزّارعون)[۱]

یعنی کار شما حَرْث و جابجا نمودن گندم مثلاً از انبار به مزرعه و پاشیدن آن به زمین بعد از شیار آن است نه زرع و احیای گیاه، و درباره نقش پدران در پیدایش فرزندان می‏فرماید: آیا نطفه‏ای را که در رحم می‏ریزید شما آن را می‏آفرینید و به صورت انسان درمی‏آورید یا ما؟ (أَفَرَأَیْتُمْ ما تُمنُون  أَأَنْتُمْ تخلقونه أم نحن الخالقون)[۲].

مگر جز این است که زارع و رویاننده گیاه خداست و نقش کشاورز تنها در حد جابه‏جا کردن است و مگر جز این است که آفریننده بشر خداست و پدر تنها نطفه را در رحم می‏ریزد.

بنابراین، هیچ چیزی در عالم وجود پیدا نمی‏کند، جز اینکه فعل خدای سبحان باشد و دیگران در هیچ مرحله‏ای اصلاً نقش آفریدن ندارند، نه خود به تنهایی و نه به شرکت داشتن و نه با پشتیبانی آنان در خلقت خدا؛ (قل ادعوا الذین زعمتم من دون اللّه لایملکون مثقال ذرّهٍ فی السَّمَاوَاتِ و لافی‏الأرض و ما لهم فیهما من شرکٍ و ما له منهم من ظهیرٍ)[۳]؛ بگو کسانی را که به جای خدا [معبود خود] پنداشته‏اید بخوانید، آنان هم‏وزن ذره‏ای نه در آسمانها و نه در زمین مالک چیزی نیستند و در آن دو شرکتی ندارند و برای خدا از جانب آنان هیچ پشتیبانی نیست، چنان‏که خداوند در آفرینش جهان با هیچ موجودی مشورت نکرده و نمی‏ کند.[۴]

از بیان فوق معلوم شد که اسناد آفرینش به غیر خدا باید دارای یکی از سه توجیه مجاز در کلمه، مجاز در اسناد یا مظهریت باشد[۵].

براساس توجیه اخیر، که دقیق‏ترین نظر است، توحید افعالی بدون هیچ گونه محذوری ثابت می‏شود. و عموم آیاتی مانند (الله خالق کلّ شی‏ءٍ)[۶]، بدون هیچ گونه مخصص و معارضی بر قوت خود باقی خواهد ماند.

منابع:

۱ ـ سوره واقعه، آیات ۶۳ـ ۶۴٫

۲ ـ سوره واقعه، آیات ۵۸ـ ۵۹٫

۳ ـ سوره سبأ، آیه ۲۲٫

۴ ـ ر.ک: نهج‏البلاغه، خطبه ۱۵۵٫

۵ـ مجاز در کلمه به این معنا که اطلاق خالق بر غیر خدا مجاز باشد، نه غلط. مصحح این مجاز لغوی، صدور خلقت از موجود ممکن به اذن خداست؛ مانند آنچه در بیان خالقیت حضرت عیسی(علیه‌السلام) تکرار شده است. مجاز در اسناد به این معنا که خلقت، کار خداست و فعل منسوب به عیسی(علیه‌السلام) مثلاً همان «کن» الهی است به طوری که عیسی(علیه‌السلام) در واقع با دم الهی می‏دمد هر چند به حسب ظاهر خود او می‏دمد، چنان که در حدیث قرب نوافل آمده است. مظهریت، یعنی هر فعلی هر کجا هست مستند به خود خداست و دیگران تنها مجرای فیض و ظهور فعل او هستند و هیچ گونه اسنادی؛ نه حقیقتاً و نه مجازاً، به غیر خدا در میان نیست؛ نظیر اسناد فعل یا صفت به صورت مرآتی که در واقع متعلق به صاحب صورت است.

۶ ـ سوره زمر، آیه ۶۲٫

لینک کوتاه این مطلب :