بازدید : 1342
دسته بندی : عقاید شیعه
تاریخ : آذر ۲۲, ۱۳۹۵

آیا خدا به انجام دادن وعده و وعیدهای فراوانی که در قرآن آمده و به فعل الهی مربوط می‏شود ملزم است یا تخلف از آنها برای او متصور است؟

به گزارش شیعه نویس : وعده و وعید، هر دو از سنخ انشا و تعهدند؛ نه از سنخ اخبار، مگر در جایی که کسی از وعده یا وعید دیگری خبر دهد. بنابراین، «وعده» یعنی تعهد بر رساندن نفع یا دفع ضرر و «وعید» یعنی تعهد بر رساندن ضرر یا تفویت منفعت و هر یک ازاین دو با قول یا فعل یا اشاره و یا کتابت انشا می‏شوند و چون انشائی‏اند نه اِخباری، صدق و کذب درباره آنها راه ندارد بلکه وفا و تخلّف و مانند آن در این زمینه قابل فرض است.

اشاعره می‏گویند: پاداش خدا بر نیکیها «تفضّل» است و عقوبت او بر معاصی «عدل» و هیچ یک از آنها چیزی را بر خدا واجب نمی‏کند؛ چون امکان ندارد چیزی بر خدا واجب شود.

گذشته از این، اگر کسی دستورهای خدا را اطاعت کند، در مقایسه با نعمتهای فراوانی که خدا به او عطا کرده کافی نیست، چه رسد به این‏که مستحق چیزی شود و خدا ملزم به ادای آن گردد، ولی خدای سبحان به همه وعده‏های خود عمل می‏کند، اما نسبت به وعیدهای الهی اختلاف است.

معتزله می‏گویند: تخلف از وعید نیز مانند خلف وعده برای خدا جایز نیست؛ چون اگر کسی از گناهان خود توبه نکرده، مشمول عفو خدا قرار گیرد و با او مانند بندگان مطیع برخورد شود، چنین عفوی موجب تجرّی گنه‏کار و سستی او در انجام واجبات و ترک معاصی خواهد شد. افزون بر این، تالی فاسدهای دیگری نیز به دنبال دارد که برای کسی قابل قبول نیست.

مرحوم علامه طباطبایی برای خلف وعده قبح ذاتی معتقد نیست. وی می‏فرماید:

خلف وعده گرچه قبح ذاتی ندارد؛ زیرا ممکن است به جهت اضطرار و امر مهم‏تری حُسن داشته باشد، ولی چون برای خدای سبحان اضطرار قابل تصور نیست، خلف وعده از او هرگز نیکو نخواهد بود.[۱]

حق این است که خلف وعده قبیح است؛ زیرا اگر کسی تعهد کند کاری را انجام دهد و به تعهد خود عمل نکند، عُقلا او را مستحق مذمت می‏دانند و کاری که از نظر عُقلا مستحق نکوهش است، از خدای سبحان صادر نمی‏شود. پس خدا به همه وعده‏های خود قطعاً عمل می‏کند،اما تخلف از وعید نه قبح عُقَلایی دارد و نه قبح عقلی بلکه گاهی به عنوان عفو، احسان، صفح و مانند آن مطلوب است.

تحقیق مطلب همان‏گونه که قبلاً بازگو شد این است که هیچ گونه «باید» و الزامی بر خدا حاکم نیست، بلکه اسمای حسنا و صفات علیای او حکم می‏کند که قطعاً قبیح از او سر نمی‏زند و این مسئله به نحو «یجب عن الله»یعنی خدا بر خود واجب کرده است؛ نه «یجب علی الله»که کسی بر خدا امری را واجب کرده باشد.

منابع :

۱ ـ المیزان، ج۱۶، ص۱۵۶٫

لینک کوتاه این مطلب :